Doğum İzni Kullanan İşçiye İşveren Ücret Ödemek Zorunda mı?

Doğum İzni Kullanan İşçiye İşveren Ücret Ödemek Zorunda mı?

​Çalışma hayatında, özellikle kadın çalışanların en çok merak ettiği ve hak kaybına uğramaktan çekindiği konuların başında doğum izinleri ve bu süreçteki mali haklar gelmektedir. Benzer şekilde işverenler de yasal yükümlülüklerinin sınırlarını net olarak çizmek isterler. Bu konuda en sık sorulan soru ise; “Doğum iznine ayrılan bir kadın işçinin maaşını bu süreçte işveren ödemek zorunda mıdır?” sorusudur.

​Yapılan son yasal düzenlemelerle birlikte doğum izni sürelerinde köklü bir değişikliğe gidilmiş ve kadın çalışanların hakları genişletilmiştir. Bu makalemizde, güncellenen mevzuat ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde, doğum iznindeki ücret ödeme mükellefiyetinin kime ait olduğunu tüm detaylarıyla ele alıyoruz.

​Doğum İzni Süreleri Ne Kadardır?

​Konunun mali boyutuna geçmeden önce, güncellenen yasal doğum izni sürelerini doğru bilmek gerekir. Yapılan yeni düzenlemeye göre;

​Kadın işçilerin doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta (168 gün) çalıştırılmamaları esastır. (Eski uygulamada doğum öncesi 8 hafta, doğum sonrası 8 hafta olmak üzere toplam süre 16 haftaydı).

​Çoğul gebelik (ikiz, üçüz vb.) durumunda doğum öncesi süreye 2 hafta daha eklenir ve böylece toplam yasal izin süresi 26 haftaya yükselir.

​Sağlık durumu uygunsa, doktor raporuyla işçi isterse doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışabilir. Bu durumda doğum öncesinde çalıştığı süreler, doğum sonrası yasal iznine (16 haftalık süreye) aynen eklenir.

​Doğum İzninde İşçiye Maaş Ödenir Mi?

​Doğum izni (analık izni) süresince işverenin işçiye ücret ödeme zorunluluğu yoktur.

​İş Kanunu mevzuatına göre doğum izni sürecinde iş sözleşmesi feshedilmez ancak askıya alınır. İş sözleşmesinin askıda olduğu bu 24 haftalık dönemde, işverenin ücret ödeme borcu, işçinin ise iş görme borcu ortadan kalkar. Fakat kadın işçinin ekonomik olarak zor duruma düşmemesi için bu süreçte devreye devletin sosyal güvenlik şemsiyesi girmektedir.

​Analık Geçici İş Göremezlik Ödeneği

​Doğum iznindeki kadın işçinin maaşı işveren tarafından ödenmez ancak işçinin uğradığı gelir kaybı, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanır. Kamuoyunda “doğum parası” veya “analık rapor parası” olarak bilinen bu ödemenin yasal adı Geçici İş Göremezlik Ödeneğidir.

​Yeni düzenlemeyle birlikte izin süresi toplam 24 haftaya çıktığı için, SGK artık kadının işten uzak kaldığı 168 günlük raporlu süreç boyunca işçiye geçici iş göremezlik ödeneği ödemektedir.

​SGK ’dan Analık Halinde Geçici İş Göremezlik Ödeneği Almanın Şartları Nelerdir?

​Bir kadın işçinin bu ödenekten yararlanabilmesi için;

​Sigortalılık Niteliğinin Devam Etmesi: Doğum izninin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin yitirilmemiş olması şarttır.

​90 Gün Prim Şartı: Doğumun gerçekleştiği tarihten önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olmalıdır.

​Doktor Raporu: Sağlık hizmet sunucularınca elektronik ortamda düzenlemekte olan doğum öncesi ve doğum sonrası analık raporları, yine elektronik ortamda Kurum veri tabanına ve işverenin “çalışılmadığına dair bildirim” ekranına düşmekte ve ödeme işlemleri, sigortalının işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il/merkez müdürlüklerince yapılmaktadır.

​Ödeme: Ödemeler, işverenin ilgili rapor dönemlerini sistemden onaylamasının ardından, işçinin e-Devlet üzerinden tanımladığı şahsi banka hesabına veya PTT şubelerine yatırılmaktadır.

​İşveren İsterse Doğum İzninde Ücret Ödeyebilir mi?

​Kanun işverene bir zorunluluk yüklememekle birlikte bu durum bir yasak da teşkil etmez.

​Sözleşme Serbestisi kapsamında işveren, bireysel iş sözleşmesine veya iş yerinde uygulanan Toplu İş Sözleşmesine (TİS) özel bir hüküm koyarak doğum iznindeki işçisine ücret ödemeye devam edebilir.

​Önemli Not: Eğer işveren doğum izni süresince işçiye kendi rızasıyla ücret ödemeye devam ederse, işçinin SGK’dan alacağı geçici iş göremezlik ödeneği kesilmez. İşçi, sözleşmede aksine bir “mahsup” maddesi yoksa iki tutardan da faydalanabilir.

​Doğum Sürecindeki Diğer Haklar Nelerdir?

​Maaş ödemesinin dışında, doğum yapan işçinin mevzuatta yer alan ve işverenin uymak zorunda olduğu diğer bazı hakları ise şunlardır:

​Süt İzni: Kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için bir yaşından küçük çocuklarında geçerli olmak üzere günde 1,5 saat süt izni verilir. Bu süre İş Kanununda düzenlenen süre olup bireysel veya toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir. Ayrıca bu süreler yasal olarak çalışılmış sayılır ve işçinin maaşından kesilemez.

​Ücretsiz İzin Hakkı: 24 haftalık analık izninin bitiminden sonra, kadın işçi talep ederse işveren ona 6 aya kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. Bu süre bireysel ya da toplu iş sözleşmeleriyle birlikte artırılabilir.

​Yarı Zamanlı Çalışma Hakkı: Doğum izni sonrasında (analık izninin bitiminden itibaren) birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanılabilir. Çalışılmayan sürenin ücreti ise İŞKUR tarafından “Yarım Çalışma Ödeneği” olarak ödenir.

Kısmi Süreli Çalışma Hakkı:

İş Kanunun 74 üncü maddesinde öngörülen izinlerin bitiminden sonra mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar bu maddeye göre ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Bu fıkra kapsamında kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir. Bu haktan faydalanmak veya tam zamanlı çalışmaya geri dönmek isteyen işçi işverene bunu en az bir ay önce yazılı olarak bildirir. Ebeveynlerden birinin çalışmaması halinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanır.

Doğum İzni Yıllık Ücretli İzin Hesabında Dikkate Alınır Mı?

Kadın işçilerin 4857 sayılı İş Kanununun 74 üncü maddesi hükümleri uyarınca doğumdan önce ve sonra kullandığı 24 haftalık izin süresi, (çoğul gebelikte 26 hafta) yıllık izin haklarının hesabında çalışılmış gibi sayılır.

​Sonuç

​Özetlemek gerekirse; yeni düzenlemeyle birlikte toplam 24 haftaya çıkarılan doğum izni (çoğul gebelikte 26 hafta) süresince işveren işçiye ücret ödemek zorunda değildir. Yasa koyucu bu uzun dönemde işverenin üzerindeki mali yükü almış ve işçinin geçimini sağlamayı SGK (devlet) güvencesine bağlamıştır. Kadın işçiler, yasal prim şartlarını sağladıkları müddetçe 24 haftalık (168 gün) izin döneminde maaşlarının yaklaşık üçte ikisini SGK’dan “iş göremezlik ödeneği” olarak tahsil edebilirler.

​Hem işçilerimizin hem de işverenlerimizin güncel haklarını doğru bilmesi, çalışma barışının korunması açısından büyük önem arz etmektedir.

İsa ARAS

Trabzon Büyükşehir Belediyesi

Yazarın tüm yazıları için tıklayın

Whatsapp kanalımıza katılmak için tıklayın