Kanunilik ve Hukukilik: Kamu İşlemlerinde Adaletin İki Yüzü

Kanunilik ve Hukukilik: Kamu İşlemlerinde Adaletin İki Yüzü

Devletin işleyişinde adaletin sağlanabilmesi için iki temel ilke vardır: kanunilik ve hukukilik. Bu iki kavram, birbirine sıkı sıkıya bağlı olsa da, anlam ve uygulanış bakımından farklılık gösterir. Kanunilik, bir işlemin mevcut yasalar çerçevesinde yapılmasını ifade eder. Yani, bir kamu işlemi yürürlükteki mevzuata uygun olduğu sürece kanuni kabul edilir. Ancak bu yeterli midir? İşte burada devreye hukukilik girer. Hukukilik, sadece yasalara uygunluğu değil, aynı zamanda evrensel hukuk ilkelerine, adalete ve hakkaniyete uygunluğu da içerir.

Kamu gücünü kullanan idarenin, yalnızca kanunlara bağlı kalması yeterli değildir. Tarihte pek çok kez gördüğümüz gibi, kanunlar zaman zaman adalet duygusundan uzak olabilir. Bir dönem yasalarla güvence altına alınan ayrımcılık veya baskıcı rejimlerin hukuksuzluklarını hatırlamak bile bu noktayı açıklamaya yeter. Bu yüzden, kamu işlemlerinde sadece kanunilik değil, aynı zamanda hukukilik ilkesi de titizlikle gözetilmelidir.

Bir işlemin kanuni olması, onun mutlak anlamda doğru olduğu anlamına gelmez. Gerçek adalet, yalnızca yasaların metinlerine bağlı kalmakla değil, onların ruhunu ve amacını da kavrayarak hareket etmekle sağlanır. İşte bu yüzden kamu yöneticileri, kararlarını verirken yasaları sadece bir çerçeve olarak görmeli, hukukun evrensel ilkelerine, insan haklarına ve hakkaniyet prensiplerine uygun şekilde uygulamalıdır.

Kamu gücünün hukukiliğe bağlı olmaması, zamanla toplumsal güvenin zedelenmesine yol açar. Halkın, idarenin adil ve vicdani kararlar aldığına dair inancı sarsıldığında, hukukun üstünlüğü yerine güçlünün hukuku geçerli hale gelir. Oysa güçlü bir devletin temelinde, sadece kanunlara bağlı değil, adaleti önceleyen bir yönetim anlayışı yatar.

Sonuç olarak, kamu işlemlerinde kanunilik bir gereklilik, hukukilik ise bir zorunluluktur. İdare, yalnızca yasalara uygun değil, aynı zamanda adil ve vicdani bir yaklaşımla hareket etmeli, kararlarını toplumun hukuk bilincini güçlendirecek şekilde almalıdır. Çünkü nihayetinde, devletin varlık sebebi sadece yasa koymak değil, insanlara adaletle muamele etmektir.

Esen kalın…

Nurettin GÜR

10.03.2025

Yazarın tüm yazıları için tıklayın

Whatsapp kanalımıza katılmak için tıklayın