Sözleşmeli Personelin Açığa Alınması ve Göreve İadesi İle İlgili En Kapsamlı Yazı

Sözleşmeli Personelin Açığa Alınması ve Göreve İadesi İle İlgili En Kapsamlı Yazı

Bilindiği üzere; 26.01.2023 tarihli ve 32085 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanan 7433 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Bazı Kanunlar İle 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) bendine;

“(Ek 9. paragraf: 19.01.2023 – 7433 S.K/Madde 2) Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılması ile disipline aykırı fiil ve hallerin gerçekleşmesi durumunda bu personele verilmesi gereken disiplin cezaları, disiplin cezası vermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları ile disipline dair diğer hususlar hakkında Devlet memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır. Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza verilmesini gerektiren fiil ve hallerde disiplin kurulunun kararı alınarak sözleşmeli personelin görevine atamaya yetkili amirin onayı ile son verilir.” Hükmü eklenmiştir.

Bu düzenleme ile birlikte; 26.01.2023 tarihinden sonra 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) bendi kapsamında sözleşmeli statüde çalışan kamu görevlisinin görevden uzaklaştırılmasında, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamında çalışan kamu görevlilerine uygulanan görevden uzaklaştırmaya ilişkin tüm işlemler aynen uygulanacaktır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Görevden uzaklaştırılan veya görevinden uzak kalan memurların hak ve yükümlülüğü başlıklı 141 inci maddesinde; “Görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu gibiler bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler.

143 üncü maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir.” Hükmü yer almaktadır.

Bu durumda; sözleşmeli personelin 26.01.2023 tarihinden sonra açığa alınabileceği, dolayısıyla görevden uzaklaştırılan ve göreviyle ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan sözleşmeli personelin açıkta geçen sürelerinde aylıklarının üçte ikisinin kendisine ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun  Kanunları gereğince görevden uzaklaştırılanlar, tutuklananlar veya görevine son verilenlerin sigortalılıkları ve primleri başlıklı 45 inci maddesinde;

“Madde 45 – Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olan sigortalılardan görevden uzaklaştırılan, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan, kanunları gereğince eksik aylığa müstahak bulunanların prime esas kazançlarının yarısı; kanunlarına göre bu müddetler için sonradan görevlerine iade edilerek tam aylığa hak kazananların ise prime esas kazançlarının tamamı üzerinden prim alınır.  (Ek cümle: 17.04.2008 – 5754 S.K/Madde 66) Prime esas kazançların yarısı üzerinden prim alınanların prim ödeme gün sayısı bu sürelerin yarısı olarak hesap edilir…” hükmü yer almaktadır.

Bu uygulama memur olan çalışanlar için söz konusudur. Maaş ve SGK işlemlerinin açık bir şekilde düzenlenmesi nedeniyle bu hususta fazlaca ir sorun yaşanmamaktadır.

Fakat sözleşmeli personelin açığa alınması halinde SGK işlemlerinin yürütülmesi hususunda örneklerin hayli az olması nedeniyle uygulamanın nasıl yapılacağı konusunda tereddütler yaşanmaktadır.

Karşılaşılan ve/veya karşılaşılması muhtemel olan sorunları şu şekilde sıralayabiliriz.

1-) Açığa alma sonrası maaş iade işlemi yapılacak mıdır?

2-) Açığa alma işlemi ayın başında (Ayın 15’inde) yapılması halinde maaş ve SGK işlemleri nasıl yapılacaktır?

3-) Açığa alma işlemi maaş ödemesinin yapılmasına müteakip ayın ortasında yapılması halinde maaş, iade ve SGK işlemleri nasıl yapılacaktır?

4-) Maaş ödeme döneminin konuya etkisi nedir?

5-) Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesi fakat 143 üncü maddede geçen şartların oluşmaması durumunda SGK ve maaş işlemleri nasıl olacaktır?

6-) Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesinde 141 inci maddede geçen şartların oluşması durumunda SGK ve maaş işlemleri nasıl olacaktır?

7-) Açığa alma işlemi sonrası işe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini kaybetmesi halinde yapılacak işlemler nelerdir?

Şimdi gelin bu sorulara cevap verelim…

1-Açığa alma sonrası maaş iade işlemi yapılacak mıdır?

Belediyelerde çalıştırılan sözleşmeli personeller 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesi kapsamında istihdam edilmektedir. Mezkûr maddede;

“…

Bu personel hakkında bu Kanunla düzenlenmeyen hususlarda vize şartı aranmaksızın 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasına göre istihdam edilenler hakkındaki hükümler uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 11 inci maddesinde ise; “Madde 11 – Ödemeler her aybaşında peşin yapılır. Ay sonundan önce ayrılmalarda, 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanması veya ölüm sebebiyle sözleşmenin sona ermesi halleri dışında, kalan günlere düşen ödemeler doğrudan geri alınır.” İfadesi yer alır.

Yine 28.11.2023 tarihli Resmi Gazete’ de Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Fazla veya Yersiz Ödenen Aylıkların Geri Alınması) başlıklı 83 no.lu tebliğ yayımlanmıştır.

İlgili tebliğin Amaç ve Kapsam başlıklı 1 inci maddesinde; “ Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer alan kamu idarelerinde, kamu görevlilerine fazla veya yersiz aylık ödemesi yapılmaması için alınması gereken tedbirler ve gerekli tedbirlerin alınmasına rağmen yapılan fazla aylık ödemeleri ile aylık alındıktan sonra görevden ayrılma sebebiyle yersiz ödemeye dönüşen aylık ödemelerinin takip ve tahsil işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” Denilmektedir.

Yine mezkur tebliğin Diğer hususlar başlıklı 8 inci maddenin 9 uncu fıkrasında;

“(9) Bu Tebliğ kapsamında yer almamakla birlikte 657 sayılı Kanuna tabi kamu görevlisi istihdam eden kamu idareleri, bu Tebliğ hükümlerini kıyasen uygulayabilir.” Hükmü gereğince ve belediyelerin bu kapsamda bir mevzuat düzenlemeleri olmaması nedeniyle kıyasen bu hükümlere göre işlem yapmaktadır.

Dolayısıyla sözleşmeli personele peşin ödenen maaş toplamı üzerinden çalışmadığı gün sayısı dikkate alınarak maaş iadesi talep edilmelidir.

2-) Açığa alma işlemi ayın başında (Ayın 15’inde) yapılması halinde maaş ve SGK işlemleri nasıl yapılacaktır?

Açığa alma işleminin ayın başında (15’inde) yapılması durumunda ilgili personele maaş ödeme kalemlerinin 3’te 2’si ödenecektir. Aile yardımı, çocuk parası, toplu sözleşme ikramiyesi ise tam olarak ödenir.

Prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç tutarının tespitinde ise 5510 sayılı Kanunun 45 inci maddesinde geçen; “Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olan sigortalılardan görevden uzaklaştırılan, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan, kanunları gereğince eksik aylığa müstahak bulunanların prime esas kazançlarının yarısı; kanunlarına göre bu müddetler için sonradan görevlerine iade edilerek tam aylığa hak kazananların ise prime esas kazançlarının tamamı üzerinden prim alınır. Prime esas kazançların yarısı üzerinden prim alınanların prim ödeme gün sayısı bu sürelerin yarısı olarak hesap edilir.” hükmü gereği maaş unsurlarına esas tam matrahın 1/ 2’si üzerinden prim kesilecek ve prim ödeme gün sayısı da 15 gün olarak dikkate alınacaktır.

3-) Açığa alma işlemi maaş ödemesinin yapılmasına müteakip ayın ortasında yapılması halinde maaş iadesi ve SGK işlemleri nasıl yapılacaktır?

Bu durumda çalışanın maaşının peşin olarak yapılması nedeniyle geri para alınması söz konusu olup açığa alındığı tarih ile maaş dönemi sonu olan ayın 14’üne kadarki sürenin 1/3’ü çalışandan iade alınacaktır.

Bu durumda; prim ödeme gün sayısı çalışılan günlerin tamamı, açıkta geçen sürelerin ise yarısı üzerinden hesaplanacaktır.

Prime esas kazanç ise çalışılan günlerde oluşan prime esas kazancın tamamı açıkta geçen sürelerin ise prim ödeme gün sayısı da dikkate alınarak ½’si üzerinden toplanarak SGK’ya bildirilecektir.

Eksik gün nedeni ise açığa alma durumuna göre değişir.

4-) Maaş ödeme döneminin konuya etkisi nedir?

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 11 inci maddesinde ödemelerin her aybaşında peşin olarak yapılır denilmesine rağmen bazı belediyeler sözleşmeli personelin maaşını çalıştıktan sonra gerçekleştirmektedir.

Bu durum uygulama açısından kolaylık sağlamakla birlikte mevzuat açısından bakıldığında doğru bir işlem değildir.

Bu durumda; açığa alma işleminden sonra maaş ödemesi gerçekleşeceğinden iade işlemi de söz konusu olmayacaktır. Açığa alma işlemi nedeniyle prim ödeme gün sayısının tespiti ve prime esas kazanç toplamı ise 3 üncü sorunun cevabıyla aynıdır.

5- Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesi fakat 143 üncü maddede geçen şartların oluşmaması durumunda SGK ve maaş işlemleri nasıl olacaktır?

Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesi fakat 143 üncü maddede geçen şartların oluşmaması durumunda göreve iade edildiği tarih itibariyle daha önce ödenen 2/3 maaşı 1/3 maaş bordrosu ile göreve başladığı ve ayın sonuncu günü (14) dikkate alınarak tama iblağ edilecektir.

Prim ödeme gün sayısının tespitinde açıkta geçen sürelerin yarısı göreve başladığı gün ile ayın son günü arasındaki gün sayısının toplamı dikkate alınarak hesaplanacaktır.

Prime esas kazanç tutarının tespitinde ise açıkta geçen sürelerin yarısı, göreve başladığı gün ile ayın son günü arasındaki gün sayısı üzerinden belirlenen kazançlar toplamı üzerinden hesaplanacaktır.

6-) Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesi ve 143 inci maddede geçen şartların oluşması durumunda SGK ve maaş işlemleri nasıl olacaktır? 

Açığa alma işlemi sonrası çalışanın göreve iade edilmesi ve 143 inci maddede geçen şartların da oluşması durumunda göreve iade edildiği ay için ödenen 2/3 maaş ödemesine ek olarak 1/3 maaş ödemesi de yapılacaktır.

Bu kapsamda eksik ödenen 1/3 maaş ödemesi çalışana ödenecek 2/3 ile 1/3 maaş bordrosunda bulunan kazanç kalemleri toplanarak prime esas kazanç toplamı üzerinden prim ödeme gün sayısı 30 gün olarak yasal süreler içerisinde SGK’ya bildirilecektir.

Açık süresinin 1 den fazla ay içerisinde sürdüğü veya yasal süreler geçirildikten sonra göreve iade işleminin gerçekleşmesi durumunda ise EK belge türü ile bildirim yapılması gerekir.

Bu durumda; Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 102’nci maddesinin altıncı fıkrasının (f) bendine göre kamu kurumlarında çalışan sigortalılar için mahkeme kararları veya idarece verilen kararlar gereğince geriye yönelik ücret ve ücret niteliğinde ödeme yapılması halinde, bu ücretlere ilişkin düzenlenmesi gereken ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin mahkeme kararının idareye tebliğ edildiği tarihi takip eden günü veya idarenin karar tarihini, takip eden ayın 26’sına kadar, Kurumumuza başvurarak kağıt ortamında verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş kabul edilecektir.

Mezkur yönetmeliğin 108 inci maddesinin beşinci fıkrasının f) fıkrasında “….. f) (Değişik bent: 18.08.2021 – 31572 s. R.G. Yön./26. md.)   Kamu kurumlarında çalışan sigortalılar için;

1) Mahkeme kararları veya idarece verilen kararlar gereğince geriye yönelik ücret ve ücret niteliğinde ödeme yapılması halinde, ödemeye ilişkin sigorta primlerinin mahkeme kararının idareye tebliğ edildiği tarihi takip eden günü veya idarenin karar tarihini,

…

izleyen ay/dönemin sonuna kadar Kuruma ödenmesi halinde yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilir.” Hükmü yer almaktadır.

 7-) Açığa alma işlemi sonrası işe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini sonradan kaybetmesi halinde yapılacak işlemler nelerdir?

Açığa alınan sözleşmeli personel açığa alınma işlemi sonrası işe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini kaybederse mahkeme kararı dikkate alınarak çalışanın çıkış işlemi yapılacaktır. Peşin ödenen 2/3 maaş ise çıkış tarihinden dönem bitiş tarihine kadar olan kısım için hesaplanıp geri alınacaktır.

5510 sayılı Kanun’un Sigortalılığın sona ermesi başlıklı 9 uncu maddesinde;

“…Birinci fıkranın (e) bendine göre sigortalılığı sona erenler ile 8 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre bildirimi yapılan sigortalıların, sigortalılığının sona ermesine ilişkin bildirimleri, üç ay içinde Kuruma yapılır.” denilmektedir.

Yukarıda belirtilen 8 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ise;

“c) Kamu idarelerince istihdam edilen 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa göre işsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personel ile kamu idarelerince yurt dışı görevde çalışmak üzere işe alınanların, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde,”

şeklindedir.

Dolayısıyla belediyelerde çalışan sözleşmeli personelin işten ayrılış bildirgesinde yasal süre iş akdinin sonlandırılmasını takip eden 90 gündür.

Sözleşmeli personelin işten ayrılış bildirgesinin üç aylık yasal süresi olduğu, bu istisnanın çıkış bildirgesinde 4447 sayılı Kanun kapsamında işsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personel alanının işaretlenmesi ile aktif olacağı unutulmamalıdır.

Takdir okuyucunundur.

Mehmet YURDCU

Tavşanlı Belediyesi / Kütahya

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayın

Whatsapp Kanalımıza katılmak için tıklayın