Borçlanma ve Emeklilik

Borçlanma ve Emeklilik

Bu yazımızda, emekliliğe doğrudan etki eden unsurlardan biri olan “borçlanma” konusu ele alınacaktır.

Borçlanma, en yalın ifadeyle, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından çalışılmamış sürelerin satın alınmasıdır.

Mevzuat açısından ise borçlanma; gerek 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu, gerekse 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında belirtilen çalışılmamış sürelerin, aylıktan kesme veya def’aten ödeme usulüyle tutarı ödenerek hizmet süresine saydırılmasını ifade etmektedir.

Kanun koyucu, çalışılmamış sürelerden hangilerinin borçlanmaya konu edilebileceğini açıkça belirlemiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak 01/10/2008 tarihinden önce göreve başlayanlar hakkında 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu, 01/10/2008 tarihinden sonra göreve başlayanlar hakkında ise 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanmakta olduğunu daha önceki yazılarımızda dile getirmiştik. Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, borçlanılabilecek süreler aşağıda sayılmıştır:

a) Doğum nedeniyle aylıksız izinli olarak geçirilen süreler

b) Personel kanunlarına göre diğer aylıksız izinli olarak geçirilen süreler

c) Er veya erbaş olarak silah altında geçirilen süreler ile yedek subay okulunda geçirilen süreler

d) Sendika veya konfederasyonların yönetim kurullarına seçilenlerin bu görevlerde geçirdikleri süreler

e) Fahri olarak geçirilen süreler (doktor, imam ve öğretmenler)

f) Yurtdışında geçen hizmet süreleri

g) Seçim nedeniyle görevinden istifa edenlerin, seçilememeleri hâlinde istifa tarihi ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreleri

h) Avukatlık stajını açıkta yapanların staj süreleri

i) 4857 sayılı İş Kanununa göre kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreler.

Borçlanma süreci, iştirakçilerin borçlanma taleplerini kendi kurumları aracılığıyla veya doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına iletmeleriyle başlamaktadır.

Borçlanma talebi üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca; borçlanmaya esas süreler, memurun derece, kademe ve aylık göstergeleri ile borçlanmanın yapıldığı yıla ait geçerli aylık katsayılar dikkate alınarak Hizmet Borçlanma Tahakkuk Tablosu düzenlenmektedir.

Borçlanma tutarının kabul edilmesi hâlinde, kabul edildiğine dair dilekçe ile tebliğ belgesinin; kabul edilmemesi hâlinde ise vazgeçildiğine dair dilekçe ile tebliğ-tebellüğ belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına bildirilmesi zorunludur.

Primi ödenen borçlanma süreleri, memurların ikramiyeye esas hizmet süresi ile toplam hizmet süresine dâhil edilir. Başka bir ifadeyle, borçlanılan sürelere karşılık emekli ikramiyesi ödenir ve bu süreler emekli aylığı hesabına dâhil edilir.

Ayrıca borçlanma, emeklilikte tabi olunan yaş basamağını geriye çeker; yani yaş haddinden indirim sağlar.

Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeniden başvuru yapılması gerekir.

Primi ödenmeyen borçlanma süreleri, Hizmet Takip Programı (HİTAP) üzerinde görüntülense dahi hizmet süresinden sayılmaz.

Borçlanma; emekli olabilmek için yaş haddinden indirilecek süre bulunması, prim gün sayısının yetersiz olması veya son yedi yıl kuralı kapsamında memuriyet statüsünün korunmasının gerekli olduğu durumlarda avantaj sağlamaktadır. Aksi hâlde, yalnızca emekli aylığını artırmak amacıyla yapılan borçlanmalarda, borçlanma maliyeti dikkate alındığında; emekli ikramiyesine yaklaşık %15, emekli aylığına ise yaklaşık %2 oranında katkı sağladığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Borçlanma işlemlerinin, iştirakçi tarafından görevde iken ve emekliye ayrılmadan en az altı ay önce yapılması gerekmektedir. İştirakçinin vefatı hâlinde ise dul ve yetimleri, vefat eden memur adına borçlanmaya tabi hizmet türlerinden herhangi biri için borçlanma talebinde bulunabilirler. Dul ve yetimlerin, iştirakçinin vefat tarihinden itibaren altı ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına başvuruda bulunmaları zorunlu olup, bu sürenin aşılmaması gerekmektedir.